Mỗi năm, cứ cuối tháng Mười là mẹ tôi lại lôi chiếc khăn trải bàn thờ ra giặt, lau lại khung ảnh của ông bà nội, thay bình hoa, mua thêm hộp nến. Bà bảo: “Sắp tới tháng các Linh hồn rồi, phải dọn cho tươm tất để còn cầu cho ông bà”. Hồi nhỏ, tôi chỉ nghĩ đó là việc nhà. Lớn lên, đọc thêm về giáo huấn của Hội Thánh, tôi mới hiểu việc làm giản dị ấy chứa đựng cả một truyền thống đức tin và đạo hiếu rất đẹp.
Mới đây, tôi đọc được một bài khảo cứu công phu của tác giả Michel Nguyễn Hạnh trên trang Tổng giáo phận Sài Gòn (19/10/2026) về bàn thờ gia tiên trong gia đình Công giáo. Xin chia sẻ lại vài điều tôi tâm đắc, như một cách chuẩn bị cho tháng 11 sắp tới.
Giáo hội cho phép và khuyến khích lập bàn thờ gia tiên
Nhiều người, kể cả người Công giáo, vẫn nghĩ đạo Công giáo “không cho thờ ông bà”. Thực ra không phải vậy. Từ ngày 14/11/1974, Quyết nghị về Lễ nghi Tôn kính Ông bà Tổ tiên đã xác định việc đốt nhang, đèn nến và vái lạy trước bàn thờ, giường thờ tổ tiên là những cử chỉ hiếu thảo, tôn kính và được phép làm. Quyết nghị cũng cho phép đôi tân hôn làm lễ gia tiên trong ngày cưới. Điều duy nhất không được chấp nhận là những vật phẩm mang tính mê tín, như “hồn bạch”.
Gần đây hơn, văn kiện Hướng dẫn việc Tôn kính Tổ tiên công bố ngày 7/10/2025 còn khuyến khích các gia đình nên lập một bàn thờ gia tiên đơn sơ, với di ảnh, hương, hoa, đèn nến và bánh trái.
Thờ ông bà là kính nhớ, không phải thờ phượng
Bài viết giải thích một điểm mà tôi thấy rất cần cho người trẻ: chữ “thờ” trong tiếng Việt rộng nghĩa hơn “thờ phượng”. Thờ ông bà là kính nhớ, biết ơn, như ta vẫn nói “thờ cha kính mẹ”. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo dạy rằng điều răn thứ tư bao gồm cả lòng biết ơn đối với tổ tiên (số 2199), còn việc thờ phượng thì chỉ dành cho một mình Thiên Chúa (số 2096–2097).
Vì vậy, bàn thờ gia tiên là nơi tỏ lòng biết ơn tiền nhân, giữ đạo hiếu và cầu nguyện cho những người đã qua đời. Nó không phải một nơi thờ phượng khác song song với việc thờ phượng Thiên Chúa. Trong nhà Công giáo, bàn thờ gia tiên thường được đặt thấp hơn bàn thờ Chúa, như một cách thể hiện thứ tự ấy.
“Đơn sơ” không có nghĩa là sơ sài
Đây là ý tôi thích nhất trong bài. Tác giả nhấn mạnh “đơn sơ” không phải là sơ sài. Một bàn thờ giản dị vẫn có thể sạch sẽ, đẹp và trang trọng. Ngược lại, một bàn thờ to lớn, chạm trổ cầu kỳ tự nó cũng không bảo đảm lòng hiếu thảo. Dù là bàn thờ chế tác công phu hay chỉ một chiếc kệ nhỏ, nơi ấy vẫn là chỗ quy tụ ký ức của cả gia đình.
Bài viết cũng nhắc tới thực tế nhà phố, căn hộ ngày càng chật, khiến nhiều gia đình chuyển sang dùng tủ thờ hoặc bàn thờ treo tường. Ở Nam Bộ, người ta còn gọi là “giường thờ”, theo Đại Nam Quốc Âm Tự Vị là chiếc giường sắm riêng để thờ ông bà. Tên gọi có khác, nhưng tấm lòng thì như nhau.
Gợi ý sắp xếp bàn thờ cho Tháng các Linh hồn
Từ kinh nghiệm của gia đình tôi và những điều học được, xin gợi ý vài việc nhỏ:
- Bàn thờ Chúa ở vị trí trang trọng nhất, có Thánh Giá, tượng Chúa hoặc Đức Mẹ. Bàn thờ gia tiên đặt thấp hơn, có thể ngay bên dưới.
- Di ảnh ông bà, cha mẹ đã khuất được lau sạch, sắp gọn gàng. Có thể ghi ngày giỗ bên cạnh để con cháu nhớ cầu nguyện.
- Hoa tươi, nến, hương và chút bánh trái theo hướng dẫn, không cần nhiều, cốt ở tấm lòng.
- Tránh các vật phẩm mê tín như vàng mã, hồn bạch, bùa chú.
- Đặt sẵn một cuốn kinh có kinh cầu cho các linh hồn để cả nhà cùng đọc mỗi tối trong tháng 11.
Bàn thờ không thay được việc hiếu thảo khi cha mẹ còn sống
Tác giả cũng lưu ý một điều rất thấm: bàn thờ gia tiên là cách bày tỏ đạo hiếu, nhưng không thể thay thế bổn phận chăm sóc cha mẹ khi họ còn sống (Giáo lý số 2215–2218). Câu này khiến tôi giật mình. Có những gia đình lo bàn thờ rất chu đáo, nhưng ông bà còn sống lại ít được con cháu ghé thăm.
Tháng 11 năm nay, tôi định làm hai việc. Một là cùng các con dọn lại bàn thờ, kể cho chúng nghe về ông bà, về những năm tháng gian khó mà ông bà đã giữ đạo. Hai là dành thời gian về quê thăm mẹ nhiều hơn, khi bà vẫn còn khỏe để nhắc tôi giặt khăn bàn thờ mỗi năm.
Xin Chúa cho các linh hồn ông bà, cha mẹ, anh chị em chúng ta được nghỉ yên muôn đời. Và xin cho chúng ta biết sống hiếu thảo hôm nay, để mai sau con cháu cũng nhớ về mình bằng lòng biết ơn.
Bàn thờ Chúa và bàn thờ gia tiên cho gia đình Công giáo
Bàn thờ Chúa Beconi chế tác bàn thờ Công giáo kết hợp bàn thờ gia tiên, bàn thờ treo tường, tủ thờ cho căn hộ và nhà phố, theo đúng tinh thần đơn sơ, trang trọng. Beconi tư vấn kích thước, bố trí vị trí bàn thờ Chúa và di ảnh ông bà phù hợp với từng không gian nhà.
Tham khảo mẫu bàn thờ phù hợp cho gia đình bạn tại bàn thờ Chúa Beconi – banthochuabeconi.com.
Nguồn tham khảo: tgpsaigon.net (19/10/2026) – bài của tác giả Michel Nguyễn Hạnh; Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo.
Nguyễn Cường tổng hợp
