Hồi còn học giáo lý Thêm Sức, cha phó xứ tôi có lần trải tấm bản đồ Việt Nam lên bàn và hỏi cả lớp: “Các con có biết ông bà mình nhận đạo từ bao giờ không?”. Không đứa nào trả lời được. Cha chỉ vào vùng Nam Định, kể về một thừa sai đến đây từ thế kỷ XVI. Tôi nhớ mãi cảm giác lúc ấy: đức tin mình đang giữ không tự nhiên mà có, nó đã đi một quãng đường dài gần năm trăm năm mới đến tay mình.
Dấu mốc 1533 và những người đi trước
Bài viết “500 năm hành trình Đức tin” của tác giả Minh Hà trên tgpsaigon.net (15/10/2026) tóm lược lại hành trình ấy. Theo sách Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, năm 1533, dưới thời vua Lê Trang Tông, một thừa sai tên I-nê-khu đã đến giảng đạo tại Ninh Cường và Quần Anh, nay thuộc Nam Định. Từ mốc này, năm 2033 sẽ tròn 500 năm Tin Mừng đến Việt Nam.
Sau đó là các tu sĩ Dòng Tên, Dòng Đa Minh, Dòng Phanxicô đến cả Đàng Trong lẫn Đàng Ngoài. Cha Đắc Lộ góp phần lớn vào việc hệ thống hóa chữ Quốc ngữ; năm 1651, cuốn Phép giảng tám ngày và Từ điển Việt – Bồ – La được in tại Rôma. Năm 1659, Tòa Thánh lập hai giáo phận Tông tòa đầu tiên. Năm 1933, Đức Giáo hoàng Piô XI truyền chức cho Đức cha Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng, giám mục người Việt đầu tiên. Năm 1960, Đức Gioan XXIII thiết lập Hàng Giáo phẩm Việt Nam với ba tổng giáo phận Hà Nội, Huế, Sài Gòn. Hôm nay Giáo hội Việt Nam có 27 giáo phận.
Đọc một mạch những dấu mốc ấy, tôi thấy chữ Quốc ngữ mình viết mỗi ngày cũng mang dấu vết của các nhà truyền giáo. Đức tin và văn hóa Việt đã đan vào nhau từ rất sớm, chứ không phải hai thứ đứng cạnh nhau.
Máu các Thánh Tử đạo là hạt giống
Không thể nói về năm trăm năm mà quên 117 vị Thánh Tử đạo Việt Nam, cùng Chân phước Anrê Phú Yên. Tác giả nhắc lại câu nổi tiếng của Tertulianô: máu các Thánh Tử đạo là hạt giống trổ sinh các Kitô hữu. Một tháng nữa, ngày 24/11, chúng ta lại mừng lễ các ngài. Giáo xứ tôi đã bắt đầu tập hát cho Thánh lễ trọng, và các em thiếu nhi được giao mỗi em tìm hiểu một vị thánh.
Năm nay còn có một niềm vui riêng: ngày 2/7/2026, cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, người đã hy sinh năm 1946, được phong Chân phước tại Trung tâm Hành hương Tắc Sậy, giáo phận Cần Thơ, trong Thánh lễ do Đức Hồng y Luis Antonio Tagle, Đặc sứ của Đức Thánh Cha Lêô XIV, chủ sự. Hàng trăm năm trôi qua, hạt giống vẫn đang nảy mầm.
Di sản thừa sai đang được gìn giữ
Chuẩn bị cho dịp kỷ niệm không chỉ là tổ chức lễ lớn. Theo tin ngày 17/10/2026, Ủy ban Văn hóa Hội đồng Giám mục Việt Nam vừa tiếp nhận một bản truyện Nôm Phạm Công – Cúc Hoa có niên đại 1880, trang giấy dó đã trải qua 146 năm, do thầy Michel Nguyễn Hạnh trao tặng. Đức Tổng Giám mục Giuse Đặng Đức Ngân, Chủ tịch Ủy ban, ký nhận và hồ sơ được lưu trong văn khố của Hội đồng Giám mục.
Ủy ban dự kiến tổ chức hội thảo về di sản văn hóa của các thừa sai Công giáo tại Việt Nam, kèm triển lãm và ấn phẩm, hướng tới kỷ niệm 500 năm. Việc chuẩn bị cũng đã được bàn tại Hội nghị thường niên của Hội đồng Giám mục ở Thái Bình; một ban gồm các giám mục được giao xây dựng định hướng để trình Hội nghị tháng 4/2027. Tôi thấy mừng vì Giáo hội không chỉ nhìn về phía trước mà còn biết cúi xuống nhặt lại những trang giấy cũ của cha ông.
Cha Tám Hậu và cách truyền giáo “bình an cho nhà này”
Cũng tuần này, một người gieo hạt đã về với Chúa. Theo bài viết của tác giả Martino Lê Hoàng Vũ, cha Piô Ngô Phúc Hậu, mà nhiều người quen gọi thân mật là “cha Tám Hậu”, đã qua đời tối 17/10/2026, ngay trước Khánh nhật Truyền giáo, hưởng thọ 91 tuổi, sau 62 năm linh mục. Cha thành lập Trung tâm Truyền giáo Năm Căn, từng coi sóc các giáo xứ ở Cà Mau, Cái Rắn, Cần Thơ, và để lại những cuốn sách như Nhật ký truyền giáo, Dấu chân của Thầy.
Điều tôi thấm nhất là cách cha đến với lương dân: kể chuyện đời thường, kết bạn, không bao giờ theo lối so sánh đạo tôi hơn đạo anh. Đó chính là tinh thần Chúa Giêsu dặn các môn đệ: vào nhà nào, trước hết hãy nói “Bình an cho nhà này!” (Lc 10,5). Năm trăm năm truyền giáo ở Việt Nam, có lẽ phần đẹp nhất được viết bằng những tình bạn như thế.
Đến lượt chúng ta
Chiều Chúa nhật 18/10, giáo xứ Nhân Hòa (Tổng giáo phận Sài Gòn) ra mắt Ban Loan báo Tin Mừng nhân Ngày Thế giới Truyền giáo lần thứ 100. Giáo xứ này có Nhà Quàn phục vụ mọi người không phân biệt tôn giáo và chương trình Bữa Cơm Yêu Thương. Bài viết kết bằng ý: loan báo Tin Mừng không chỉ là nói về Chúa, mà làm cho người khác nhận ra tình yêu của Ngài.
Từ nay đến năm 2033 còn bảy năm. Tôi nghĩ mỗi gia đình Công giáo có thể chuẩn bị theo cách rất nhỏ của mình:
- Tìm hiểu lịch sử giáo xứ, giáo họ mình, hỏi ông bà về những ngày giữ đạo khó khăn.
- Kể cho con cháu nghe về các Thánh Tử đạo, nhất là vị thánh quê mình hay bổn mạng giáo xứ.
- Giữ gìn sách kinh, ảnh tượng cũ trong nhà như giữ một di sản.
- Sống tử tế với hàng xóm khác niềm tin, như cha Tám Hậu đã sống.
Lần tới dạy giáo lý cho lớp Thêm Sức của giáo xứ, tôi sẽ mượn lại cách của cha phó năm xưa: trải tấm bản đồ ra và hỏi các em câu hỏi ấy.
Giữ đức tin cha ông nơi góc thờ gia đình
Những ảnh tượng, cây thánh giá, tràng chuỗi truyền từ đời ông bà là một phần di sản đức tin của mỗi nhà. Bàn thờ Chúa Beconi chế tác bàn thờ Công giáo bằng gỗ, tủ thờ, bàn thờ treo tường cùng tượng Chúa, Đức Mẹ, các thánh để gia đình có một nơi trang trọng gìn giữ những kỷ vật ấy.
Tìm mẫu bàn thờ và tượng thánh phù hợp cho nhà bạn tại trang bàn thờ Công giáo Beconi.
Nguồn tham khảo: tgpsaigon.net (15/10/2026, 17/10/2026, 19/10/2026, 20/10/2026).
Nguyễn Cường tổng hợp
