Ở xưởng có một thói quen mà người mới vào ai cũng thấy lạ: đôi mắt của tượng bao giờ cũng được vẽ sau cùng. Cả pho tượng đã xong, áo đã lên màu, viền đã dát nhũ, vậy mà gương mặt vẫn để trống mắt cho đến khi người thợ chính ngồi xuống, lặng một chút rồi mới cầm cọ. Anh em hay đùa là “chờ Mẹ mở mắt”. Nghe vui, nhưng đó là cái tâm của nghề điêu khắc tượng Công giáo: làm tượng thánh thì không vội được.
Nhiều anh chị đặt tượng muốn biết một pho tượng đi qua những bước nào, vì sao phải chờ vài tuần, có khi vài tháng. Mình kể lại theo đúng những gì anh em làm hằng ngày ở xưởng tượng Beconi.
Nói ngắn cho dễ hình dung, quy trình điêu khắc tượng Công giáo ở xưởng gồm các bước chính sau:
- Nhận ý tưởng, tìm hiểu nơi đặt và tước hiệu vị thánh.
- Phác thảo bản vẽ, thống nhất tỷ lệ.
- Nặn mẫu bằng đất sét và gửi khách duyệt.
- Đổ khuôn (tượng composite) hoặc tạc đá theo mẫu.
- Sửa nguội, chà nhám, hoàn thiện bề mặt.
- Lên màu vẽ tay thủ công.
- Kiểm tra, đóng gói, giao tượng và xin cha làm phép.
Bắt đầu từ một cuộc trò chuyện
Trước khi đụng tới đất, đá, xưởng phải hiểu người đặt muốn gì. Tượng cho bàn thờ gia đình hay cho nhà thờ? Đặt trong nhà hay ngoài trời? Cao bao nhiêu, nhìn từ xa hay gần? Gia đình có lòng sùng kính riêng với tước hiệu nào của Đức Mẹ, hay vị thánh bổn mạng nào?
Có khách gửi một tấm ảnh thánh cũ của ông bà để lại, nhờ làm tượng giống y như vậy. Có giáo xứ gửi bản vẽ kiến trúc nhà thờ, muốn tượng hợp với mặt tiền. Cũng có nhà chỉ nói “làm cho Mẹ hiền hiền là được”. Mỗi kiểu đều có cách làm, miễn là hỏi cho kỹ ngay từ đầu.
Điêu khắc tượng Công giáo phải giữ đúng truyền thống Giáo hội
Đây là điều làm nghề điêu khắc tượng Công giáo khác với làm tượng trang trí. Mỗi vị thánh có những dấu hiệu nhận biết đã thành truyền thống. Đức Mẹ Lộ Đức áo trắng thắt đai xanh, tay chắp, chân có hoa hồng. Thánh Giuse thường bế Chúa Hài Đồng hoặc cầm cành hoa huệ. Thánh Phêrô cầm chìa khóa. Thánh Antôn bế Chúa Hài Đồng, mặc áo dòng Phanxicô. Tượng Đức Mẹ La Vang mặc áo dài, bế Chúa cũng mặc áo dài.
Thợ có thể sáng tạo ở nét mặt, nếp áo, dáng đứng, nhưng không được làm sai các dấu hiệu này. Nếu khách muốn một kiểu lạ, xưởng sẽ nói rõ chỗ nào nên giữ, và khi cần thì hỏi ý cha xứ. Anh chị muốn biết thêm về các tước hiệu Mẹ có thể đọc bài tượng Đức Mẹ Maria.
Phác thảo và nặn mẫu đất
Từ ý tưởng, thợ chính vẽ phác thảo, tính tỷ lệ đầu, thân, tay sao cho cân. Tượng đặt cao thì đầu phải làm hơi lớn hơn tỷ lệ thật một chút, vì người đứng dưới nhìn lên sẽ thấy đầu nhỏ lại. Mấy chuyện nhỏ như vậy chỉ có kinh nghiệm mới biết.
Sau đó là nặn mẫu bằng đất sét. Đây là bước lâu và quan trọng nhất. Gương mặt có khi nặn đi nặn lại cả chục lần. Khi mẫu đất xong, xưởng chụp ảnh nhiều góc gửi khách duyệt. Khách góp ý chỗ nào, thợ sửa chỗ đó. Chỉ khi khách đồng ý, xưởng mới làm bước tiếp theo, vì từ đây trở đi sửa sẽ rất tốn kém.
Đổ khuôn hay tạc đá
Với tượng composite
Từ mẫu đất, thợ làm khuôn silicon, bên ngoài gia cố bằng lớp vỏ cứng. Composite được quét từng lớp vào khuôn, gia cố sợi thủy tinh ở những chỗ chịu lực. Khi khô, tháo khuôn ra là có phôi tượng giống y mẫu đất. Cách này giúp tượng nhẹ, chắc, và làm được nhiều tượng giống nhau khi giáo xứ cần đặt cả bộ.
Với tượng đá
Tượng đá thì khác hẳn. Thợ chọn khối đá không nứt, không vân xấu ở chỗ gương mặt, rồi lấy dấu từ mẫu đất sang khối đá. Phần thô có thể dùng máy, còn phần mặt, tay, nếp áo thì phải đục tay. Tạc đá không có đường lùi, nên thợ làm chậm, chắc từng nhát. Anh chị muốn tìm hiểu về các loại đá có thể xem bài tượng công giáo bằng đá.
Sửa nguội và lên màu vẽ tay
Phôi tượng ra khuôn hay vừa tạc xong vẫn còn đường ráp, vết đục. Thợ sửa nguội chà nhám, trám, làm mịn từng chỗ, nhất là kẽ ngón tay, mép khăn, tà áo. Sau đó tượng được sơn lót.
Lên màu là phần mà khách nhìn thấy đầu tiên. Ở xưởng tượng Beconi, màu được vẽ tay thủ công, không phun một lớp đều đều. Áo Mẹ chuyển màu từ đậm ở nếp gấp sang nhạt ở chỗ nổi, nên nhìn có khối, có chiều sâu. Viền áo có thể vẽ chỉ vàng hoặc dát nhũ. Da mặt, má, môi được tán màu rất nhẹ. Cuối cùng là đôi mắt, như đã kể ở đầu bài. Tượng ngoài trời thì phủ thêm lớp sơn bảo vệ chống tia UV.
Ai đã xem bộ tượng thờ Công giáo của xưởng sẽ thấy rõ sự khác nhau giữa màu vẽ tay và màu phun máy khi nhìn gần.
Kiểm tra, giao tượng và làm phép
Trước khi đóng gói, tượng được kiểm tra lại từ chân đế đến đỉnh đầu: đứng có vững không, màu có chỗ nào lem không, mặt hai bên có cân không. Tượng lớn, tượng gửi ra nước ngoài thì chèn xốp kỹ, đóng thùng gỗ.
Tượng về đến nhà hay đến nhà thờ, việc cuối cùng là xin cha làm phép. Tượng được làm phép rồi mới là tượng thánh để gia đình, giáo xứ tôn kính và cầu nguyện. Anh em trong xưởng hay nói vui, công mình làm tới đó là xong, phần còn lại là của Chúa và Mẹ.
Những pho tượng đã đi qua đủ các bước kể trên, anh chị có thể xem ở trang tượng Công giáo Beconi.
Mấy câu anh chị hay hỏi xưởng
Làm một tượng theo yêu cầu mất bao lâu?
Tùy kích thước, chất liệu và độ phức tạp. Tượng có sẵn khuôn thì nhanh, còn tượng mới phải nặn mẫu, duyệt mẫu nên lâu hơn. Xưởng sẽ báo thời gian cụ thể khi nhận đơn.
Có được xem mẫu trước khi làm thật không?
Có. Xưởng luôn gửi ảnh mẫu đất sét nhiều góc để anh chị duyệt và góp ý trước khi đổ khuôn hay tạc đá.
Xưởng có làm theo mẫu thiết kế nước ngoài không?
Có. Xưởng có nhiều mẫu thiết kế từ Italia, và cũng nhận làm theo ảnh, bản vẽ khách gửi, miễn là giữ đúng hình tượng truyền thống.
Giá điêu khắc tượng tính thế nào?
Giá tùy kích thước, chất liệu, độ chi tiết và việc có làm khuôn mới hay không. Anh chị gửi thông tin để xưởng báo giá cụ thể.
Mỗi pho tượng rời xưởng đều mang theo công sức và lời cầu nguyện của nhiều người thợ. Mong pho tượng anh chị rước về sẽ là nơi cả nhà dừng lại mỗi tối, đọc kinh, xin ơn và tạ ơn. Cần tư vấn điêu khắc tượng Công giáo, anh chị cứ liên hệ Xưởng tượng Công Giáo Beconi qua hotline/Zalo trên website catholicvn.com hoặc nhắn tin fanpage Beconi.
