Bữa cơm, cơn lũ và cây xanh: sống bác ái theo Sứ điệp Ngày Lương thực của Đức Lêô XIV

Nhà tôi có một quy ước từ thời ông nội: bữa cơm nào cũng phải đọc kinh trước khi ăn, và không ai được bỏ mứa. Hồi nhỏ, tôi từng bị ông bắt ngồi ăn cho hết mấy hạt cơm rơi trên bàn. Ông nói: “Hạt gạo là mồ hôi của người ta, là ơn của Chúa”. Tuần này đọc Sứ điệp của Đức Thánh Cha nhân Ngày Lương thực Thế giới, tôi bỗng nhớ ông và câu nói ấy.

“Đổi mới hôm nay. Nuôi dưỡng ngày mai”

Theo bản dịch của nữ tu Maria Hoài Ân đăng trên trang Hội đồng Giám mục Việt Nam (19/10/2026), Đức Thánh Cha Lêô XIV gửi Sứ điệp cho ông Qu Dongyu, Tổng Giám đốc Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc (FAO), nhân Ngày Lương thực Thế giới 16/10, với chủ đề “Đổi mới hôm nay. Nuôi dưỡng ngày mai”. Sứ điệp mở đầu bằng trình thuật Sáng Thế: Thiên Chúa đặt con người vào vườn để canh tác và gìn giữ (St 2,15).

Ngài gọi nghịch lý giữa tiến bộ toàn cầu và nạn đói là một cuộc khủng hoảng sâu sắc về nhân học và đạo đức. Theo ngài, nạn đói chủ yếu không do thiếu lương thực, mà do thiếu ý chí chính trị và thiếu tình bác ái tập thể. Việc được tiếp cận lương thực an toàn, đầy đủ là một quyền căn bản của con người.

Như Vatican News tiếng Việt tóm lược, Đức Thánh Cha khẳng định lương thực không bao giờ được dùng làm vũ khí chiến tranh, cũng không được biến thành công cụ đầu cơ. Ngài đề nghị kết hợp công nghệ với sự khôn ngoan của người nông dân, bảo vệ nguồn nước như một công ích, và chuyển nguồn lực từ công nghiệp vũ khí sang nghiên cứu nông nghiệp bền vững. Câu kết của Sứ điệp làm tôi nhớ nhất: ngày mai là mùa gặt của những gì chúng ta gieo hôm nay.

Một người cha bình thường thì làm được gì?

Đọc những chữ như “trật tự lương thực toàn cầu”, tôi thấy mình quá nhỏ bé. Tôi không làm chính sách, không có ruộng đồng. Nhưng nghĩ kỹ, Sứ điệp nói về “tình bác ái tập thể”, mà tập thể thì bắt đầu từ từng gia đình. Ở nhà tôi, nó có thể là những điều rất cụ thể: nấu vừa đủ, không đổ bỏ thức ăn thừa; mua rau của bà con nông dân ở chợ quê khi về thăm nội; dạy con biết ơn người làm ra hạt gạo; và trích một phần nhỏ mỗi tháng cho quỹ bác ái của giáo xứ.

Giáo xứ tôi có mấy thùng gạo “Bữa cơm yêu thương” đặt ở cuối nhà thờ. Ai có thì bỏ vào một ít, ai thiếu thì đến lấy, không cần ký tên. Tôi từng nghĩ đó là việc nhỏ. Giờ tôi hiểu, đó chính là cách người giáo dân trả lời lời mời gọi của Đức Thánh Cha.

Khi nước ngập không chỉ cuốn đi tài sản

Mùa mưa năm nay, nhiều nơi lại ngập. Ngày 30/9/2026, Ban Mục vụ Môi trường Tổng giáo phận Sài Gòn có lời mời gọi người Kitô hữu sống có trách nhiệm trước biến đổi khí hậu và thiên tai. Bài viết nhắc rằng mưa lớn, ngập lụt làm hư hại nhà cửa, đình trệ giao thông, và người nghèo luôn chịu thiệt nhiều nhất: nông dân, ngư dân, trẻ em, người già, người khuyết tật.

Ban Mục vụ đưa ra mười việc cụ thể, như không xả rác xuống cống, hạn chế đồ nhựa, trồng cây, và giúp đỡ các gia đình gặp thiên tai. Lời Chúa được nhắc lại như một tấm gương soi: mỗi lần các ngươi làm cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây, là các ngươi đã làm cho chính Ta (Mt 25,40). Câu kết của bài làm tôi nghĩ mãi: xin đừng để những dòng nước ngập chỉ cuốn đi tài sản. Nghĩa là mỗi trận lũ cũng là một lời mời ta mở lòng ra.

Nhà tôi ở chỗ hay ngập. Mỗi lần nước lên, cái túi ni lông mắc ở miệng cống đầu hẻm lại là thủ phạm quen thuộc. Từ ngày đọc bài ấy, mỗi sáng Chúa nhật trước khi đi lễ, hai cha con tôi xách bao đi nhặt rác dọc con hẻm. Chẳng ai giao, chẳng ai khen, nhưng thằng bé bảo: “Con thấy mình đang làm việc cho Chúa”.

200 cây hoàng yến và những người trẻ

Trong khi đó, người trẻ cũng đang làm điều của mình. Theo tin ngày 28/9/2026, sáng 20/9, nhóm bạn trẻ “The Friends of My Friends” của Tổng giáo phận Sài Gòn đã trồng 200 cây hoàng yến tại giáo xứ Hòa Trung, Cà Mau, cùng bà con giáo xứ và chính quyền địa phương. Đây là hoạt động hưởng ứng chiến dịch trồng cây toàn cầu “Hơi Thở Sự Sống”, chuẩn bị cho Đại hội Giới trẻ Thế giới Seoul 2027 theo tinh thần Laudato Si’. Chiến dịch kéo dài từ 3/8/2026 đến 2/8/2027.

Một bạn trẻ chia sẻ rằng nhiệm vụ bảo vệ ngôi nhà chung là của tất cả chúng ta. Người tham gia đến từ nhiều niềm tin khác nhau. Tôi thích chi tiết ấy: cây xanh không hỏi người trồng theo đạo nào, cũng như hạt gạo không chọn người ăn.

Bác ái bắt đầu từ bàn ăn

Đặt ba câu chuyện cạnh nhau, tôi thấy một sợi chỉ chung. Lương thực, nguồn nước, cây xanh đều là quà tặng của Chúa, được trao cho con người để canh tác và gìn giữ, không phải để chiếm hữu. Bác ái không chỉ là cho đi khi người khác gặp nạn, mà là sống sao để ít người phải gặp nạn hơn.

Tối nay, trước bữa cơm, tôi sẽ đọc cho các con nghe một câu trong Sứ điệp của Đức Thánh Cha, rồi cả nhà thêm một ý cầu nguyện cho những gia đình đang thiếu ăn, cho bà con vùng lũ. Và như ông nội ngày xưa, tôi sẽ nhắc các con nhặt cho hết những hạt cơm rơi.

Nguồn tham khảo: Vatican News tiếng Việt (16/10/2026), hdgmvietnam.com (19/10/2026), tgpsaigon.net (28/9/2026, 30/9/2026).
Nguyễn Cường tổng hợp