Thằng con út nhà tôi chịu phép Thêm Sức năm ngoái, chọn tên thánh Giuđa Tađêô. Hôm đó có bà cụ trong họ lắc đầu: “Sao lại đặt tên Giuđa, nghe như kẻ phản bội!”. Thằng bé về nhà buồn cả buổi. Tôi phải mở sách ra giải thích cho con: có hai ông Giuđa trong nhóm Mười Hai, và vị thánh của con là người trung tín đến cùng. Tuần sau, ngày 28/10, nhà tôi sẽ mừng quan thầy của con. Nhân dịp này tôi tìm đọc lại về các vị thánh của ngày hôm ấy, và thấy cả một bài học về lòng trung tín.
Hai vị Tông đồ luôn đứng cạnh nhau
Theo bài hạnh các thánh trên trang Tổng Giáo phận Hà Nội (tác giả Enzo Lodi), lễ hai Thánh Simon và Giuđa được mừng ngày 28/10, đã có trong các sách bí tích của người Franc từ thế kỷ VIII và ở Rôma từ thế kỷ X. Trong danh sách mười hai Tông đồ (Mt 10,3-4; Mc 3,18; Lc 6,14-16; Cv 1,13), hai ngài luôn đi chung: Simon đứng thứ mười, Giuđa thứ mười một.
Thánh Simon được gọi là người “thuộc nhóm quá khích”, có lẽ từng ở trong phong trào chống đối quyết liệt sự cai trị của Rôma. Truyền thống phương Tây cho rằng ngài có thể đã rao giảng ở Ai Cập và Lưỡng Hà, nhưng bài viết thừa nhận người ta không biết gì đích xác về cuộc đời ngài.
Thánh Giuđa được gọi là Tađêô trong Tin Mừng Mátthêu và Máccô. Để khỏi lẫn với Giuđa Ítcariốt, Tin Mừng ghi thêm “con (hay anh) của Giacôbê” (Lc 6,16) hay “không phải Giuđa Ítcariốt” (Ga 14,22). Bài viết cũng lưu ý không nên lẫn ngài với người cùng tên có họ với Chúa Giêsu hay với tác giả Thư Giuđa.
Ca hiệp lễ ngày 28/10 lấy lại câu Chúa Giêsu trả lời chính Thánh Giuđa trong bữa Tiệc Ly: “Ai yêu mến Thầy, thì sẽ giữ lời Thầy, và Cha Thầy sẽ yêu mến người ấy, và Chúng Ta sẽ đến và ở trong người ấy” (Ga 14,23). Bài hạnh các thánh giải thích: chúng ta không gặp Thiên Chúa như gặp một nhân vật có chức vị, mà bằng việc gắn bó với Lời Người trong tình yêu. Tôi đọc câu này cho con trai nghe và bảo: đó là “khẩu hiệu” của vị thánh quan thầy con.
Thánh Gioan Đạt: người linh mục 33 tuổi ở Chợ Rạ
Cũng ngày 28/10, lịch phụng vụ của Tổng Giáo phận Hà Nội ghi nhớ Thánh Gioan Đạt, linh mục tử đạo (1765–1798). Tiểu sử do Đức Hồng y Giuse Maria Trịnh Văn Căn biên soạn, đăng trên trang Tổng Giáo phận Hà Nội, kể một câu chuyện mà tôi nghĩ mọi gia đình Công giáo Việt Nam nên biết.
Ngài sinh năm 1765 tại làng Khê Câu, xứ Trung Lương (còn gọi là xứ Đồng Chuối), huyện Bình Lục. Mồ côi cha sớm, ngài chăm chỉ giúp mẹ. Năm 18 tuổi, ngài vào chủng viện, ra làm thầy giảng, rồi tháng 2/1798 mới chịu chức linh mục, khi đã 33 tuổi. Cha chính địa phận làm chứng ngài “đơn sơ khiêm tốn” nhưng “hăng hái nóng nảy như lửa”, nói thẳng, nói thật, không nịnh hót lấy lòng ai.
Năm 1798, nhà Tây Sơn ra chiếu chỉ cấm đạo gắt gao hơn. Mới làm mục vụ được vài tháng, ngài bị bắt ở làng Thần Phù, Thanh Hóa. Khi có thể trốn, ngài không trốn vì sợ cả làng bị liên lụy: “Cha mà trốn thoát thì cả làng chúng con sẽ phải khổ cực lắm”. Người giáo hữu khi ấy ví việc ngài tự nộp mình như Chúa Giêsu xưa tự ý phó mình.
Trước quan, ngài bị buộc giẫm lên ảnh phán xét chung, nhưng ngài nâng ảnh lên hôn. Ngài nói: “Dù tôi có phải điệu đến trước mặt vua, tôi cũng không đổi ý và không thể chối đạo được”. Trong tù, ngài vẫn giảng, giải tội, dạy đạo. Một bà bên lương thương tình đưa thuốc độc để ngài khỏi đau đớn, ngài từ chối, vì Chúa cấm giết người thì cũng không được tự giết mình.
Ngày 28/10/1798, ngài bị xử trảm tại Chợ Rạ, Thanh Hóa, đúng tuổi 33. Ngài được Đức Thánh Cha Lêô XIII phong chân phước ngày 27/5/1900 và được Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II phong hiển thánh ngày 19/6/1988.
20 chân phước Ibiza: “Đức Kitô Vua muôn năm!”
Đọc chuyện Thánh Gioan Đạt xong, tôi nhớ ra tin Vatican News ngày 19/10. Ngày 17/10/2026, tại nhà thờ chính tòa Ibiza (Tây Ban Nha), Đức Hồng y Marcello Semeraro, Tổng trưởng Bộ Tuyên thánh, chủ sự Thánh lễ phong chân phước cho cha Juan Torres Torres và 19 bạn, đều là linh mục giáo phận, bị sát hại năm 1936 “vì lòng thù ghét đức tin” trong cuộc nội chiến. Lễ nhớ các ngài được ấn định ngày 6/11.
Theo Bộ Tuyên thánh, lý do duy nhất các ngài bị giết là vì các ngài là linh mục. Cha Juan Torres Torres mới thụ phong được hai tháng. Khi nghe án tử, ngài kêu lên: “Đức Kitô Vua muôn năm!”. Cách nhau hơn một thế kỷ và nửa vòng trái đất, nhưng tôi thấy cùng một khuôn mặt với vị linh mục trẻ ở Chợ Rạ.
Trong bài giảng, Đức Hồng y Semeraro nói một câu tôi muốn dán lên tường nhà: lòng trung thành của các vị tử đạo không đến từ niềm tin rằng mình bất khả chiến bại, nhưng từ xác tín rằng mình được Đức Kitô yêu thương. Ngài cầu xin không phải để được miễn mọi khó khăn, mà để không đánh mất Đức Kitô giữa khó khăn.
Mừng lễ quan thầy trong gia đình
Ngày nay ít ai trong chúng ta phải chết vì đạo. Nhưng trung tín trong những điều nhỏ cũng là một cách làm chứng. Tuần tới, nhà tôi sẽ mừng lễ đơn sơ thế này:
- Đi lễ sáng 28/10 cùng con, nghe đoạn Tin Mừng Lc 6,12-19 về việc Chúa chọn Mười Hai Tông đồ.
- Kể chuyện Thánh Gioan Đạt trong giờ kinh tối: một linh mục quê Bình Lục, không trốn để khỏi liên lụy dân làng.
- Đặt tranh ảnh vị thánh quan thầy bên bàn thờ Chúa và cùng đọc một kinh xin ngài cầu bầu.
- Mỗi người chọn một việc trung tín nhỏ trong tuần: giữ lời hứa, nói thật, làm trọn bổn phận.
Thằng con út giờ đã hết buồn chuyện cái tên. Nó bảo: “Con là Giuđa không phản bội”. Tôi mong cả đời con giữ được câu ấy.
Đặt hình ảnh các thánh trong góc cầu nguyện gia đình
Một bức tượng hay ảnh thánh quan thầy bên bàn thờ Chúa giúp con trẻ nhớ gương các ngài mỗi ngày. Bàn thờ Chúa Beconi chế tác bàn thờ Công giáo cùng tượng Chúa, tượng Đức Mẹ, tượng các thánh với nhiều kích cỡ, phù hợp từ phòng khách đến phòng ngủ của các con.
Tìm mẫu phù hợp với không gian nhà bạn tại bàn thờ Chúa và tượng thánh Beconi.
Nguồn tham khảo: tonggiaophanhanoi.org (hạnh Thánh Simon và Giuđa; tiểu sử Thánh Gioan Đạt của Đức Hồng y Giuse Maria Trịnh Văn Căn; bản văn phụng vụ ngày 28/10), Vatican News tiếng Việt (19/10/2026).
Nguyễn Cường tổng hợp
