Năm ngoái xưởng nhận một em thợ trẻ mới vào nghề. Mấy hôm đầu em đứng nhìn dãy tượng Mẹ chờ giao, rồi hỏi: “Anh ơi, Mẹ bế Chúa thì nhiều mẫu quá, làm sao biết tượng nào là Mẹ Mân Côi?” Anh thợ cả không trả lời liền, chỉ cầm một chuỗi tràng hạt treo lên tay một bức tượng rồi bảo: “Đó, thiếu cái này là thiếu Mân Côi.”
Câu trả lời nghe như đùa, nhưng đúng. Tượng Đức Mẹ Mân Côi có nhiều kiểu, mà kiểu nào cũng phải có tràng hạt, vì chính tràng hạt làm nên tước hiệu này. Đang giữa tháng Mười, tháng Mân Côi, xưởng xin kể lại cho anh chị cách nhận biết, gốc gác và cách chọn tượng.
Những điều cốt lõi: lễ Đức Mẹ Mân Côi được Giáo hội mừng ngày 7 tháng 10 hằng năm, và cả tháng Mười được dành để kính Mẹ Mân Côi. Lễ này bắt nguồn từ chiến thắng Lepanto ngày 7 tháng 10 năm 1571, khi Đức Giáo hoàng Piô V kêu gọi các tín hữu lần chuỗi cầu xin Đức Mẹ. Theo truyền thống, việc lần chuỗi Mân Côi gắn với Thánh Đa Minh và Dòng Anh Em Giảng Thuyết. Tượng Đức Mẹ Mân Côi thường là Mẹ bế Chúa Hài Đồng, tay cầm tràng hạt, có mẫu kèm Thánh Đa Minh và Thánh Catarina Siena quỳ hai bên nhận chuỗi.
Nhận biết tượng Đức Mẹ Mân Côi
Kiểu phổ biến nhất là Mẹ đứng hoặc ngồi, tay trái bế Chúa Hài Đồng, tay phải cầm hoặc buông chuỗi tràng hạt. Có mẫu chính Chúa Hài Đồng cũng cầm một chuỗi, như hai Mẹ Con cùng trao tràng hạt cho người đứng trước tượng. Đầu Mẹ thường đội triều thiên, áo choàng xanh hoặc trắng, có mẫu áo màu kem viền vàng.
Tràng hạt trên tượng có hai cách làm. Một là tạc liền vào tượng, buông dọc theo vạt áo. Cách này bền, hợp tượng đá và tượng ngoài trời. Hai là để tay tượng có chỗ móc, rồi treo một chuỗi tràng hạt thật bằng gỗ, đá hay pha lê. Nhiều gia đình thích cách này vì có thể thay chuỗi, có khi treo chính chuỗi của ông bà để lại.
Đừng nhầm với tượng Đức Mẹ Fatima. Mẹ Fatima cũng cầm tràng hạt, cũng từng tự giới thiệu mình là “Đức Mẹ Mân Côi” khi hiện ra năm 1917. Nhưng tượng Fatima là Mẹ đứng một mình, chắp tay, áo trắng viền vàng, không bế Chúa. Tượng Mân Côi truyền thống thì có Chúa Hài Đồng.
Từ Thánh Đa Minh đến trận Lepanto
Theo truyền thống lâu đời trong Giáo hội, Đức Mẹ đã trao chuỗi Mân Côi cho Thánh Đa Minh vào đầu thế kỷ 13, khi ngài đi giảng ở miền Nam nước Pháp. Các sử gia ngày nay cho rằng chuỗi kinh đã hình thành dần qua nhiều thế kỷ, nhưng không ai phủ nhận công lớn của các tu sĩ Dòng Đa Minh trong việc phổ biến kinh Mân Côi khắp châu Âu. Vì vậy hình ảnh Mẹ trao chuỗi cho Thánh Đa Minh đã thành hình ảnh quen thuộc trong tranh và tượng.
Năm 1571, hạm đội Ottoman đe dọa các nước Kitô giáo ven Địa Trung Hải. Đức Piô V, vốn là tu sĩ Dòng Đa Minh, kêu gọi các tín hữu lần chuỗi cầu xin. Ngày 7 tháng 10 năm ấy, hạm đội Liên minh Thánh thắng trận trên biển ngoài khơi Lepanto, Hy Lạp. Đức Piô V lập lễ tạ ơn Đức Mẹ ngày này. Về sau lễ được đổi tên thành lễ Đức Mẹ Mân Côi và mở rộng cho toàn Giáo hội.
Còn tháng Mười là tháng Mân Côi thì gắn nhiều với Đức Giáo hoàng Lêô XIII, vị đã viết nhiều thông điệp về kinh Mân Côi vào cuối thế kỷ 19 và khuyến khích lần chuỗi suốt tháng Mười. Năm 2002, Đức Gioan Phaolô II thêm năm mầu nhiệm Sự Sáng vào chuỗi kinh. Ở Việt Nam, tháng Mười là tháng các giáo xứ rước kiệu, các gia đình lần chuỗi chung buổi tối, các họ đạo thay phiên đọc kinh trước đài Mẹ.
Tượng đơn hay bộ ba tượng
Đây là chỗ anh chị cần quyết định trước khi đặt.
Tượng đơn, chỉ Mẹ và Chúa Hài Đồng, hợp với bàn thờ gia đình. Bàn thờ nhà mình có Thánh giá ở giữa, Mẹ bên phải Chúa, Thánh Giuse bên trái Chúa, thêm hai tượng quỳ nữa là chật. Cỡ hay đặt cho gia đình từ 30 đến 60cm.
Bộ ba tượng gồm Mẹ bế Chúa ở giữa, Thánh Đa Minh quỳ một bên, Thánh Catarina Siena quỳ bên kia, cả hai đang nhận tràng hạt từ tay Mẹ và Chúa. Bố cục này quen thuộc trong nhiều tranh ảnh Mân Côi. Bộ ba rất hợp với nhà thờ mang tước hiệu Mân Côi, cộng đoàn Dòng Đa Minh, hội Mân Côi giáo xứ, hay đài Mẹ ngoài sân. Thánh Đa Minh mặc áo dòng trắng choàng đen, thường có chú chó ngậm đuốc dưới chân. Thánh Catarina mặc áo dòng trắng choàng đen, đội khăn, có mẫu cầm cành huệ hoặc đội vòng gai. Thợ phải giữ đúng các chi tiết này để người xem nhận ra ngay.
Với bộ ba, tỷ lệ rất quan trọng. Hai thánh quỳ nên có chiều cao khi quỳ khoảng ngang hông Mẹ, đặt hơi lùi về phía trước hai bên, mặt hướng lên Mẹ. Nếu đặt trên đài, Mẹ nên đứng cao hơn trên một bệ riêng.
Chọn chất liệu cho tượng Đức Mẹ Mân Côi
Trong nhà, composite vẽ tay cho tượng Mân Côi nhiều màu sắc, triều thiên dát nhũ vàng, chuỗi hạt sơn từng hạt. Nếu thích vẻ thanh khiết, anh chị chọn đá cẩm thạch trắng, tạc liền tràng hạt, viền chỉ vàng nhẹ ở triều thiên và mép áo. Ngọc onyx hay thạch anh trắng cũng rất hợp cỡ để bàn, nhìn trong và mát.
Ngoài trời, nhất là bộ ba tượng cho đài Mẹ giáo xứ, xưởng khuyên dùng đá trắng. Đá bền nắng mưa, tràng hạt tạc liền không lo rơi mất. Anh chị đọc thêm bài tượng các vị thánh Công giáo bằng đá để xem mẫu Thánh Đa Minh, và bài chân đế tượng Đức Mẹ nếu định làm đài. Tháng Mười rước kiệu thì tượng nên nhẹ, composite là hợp hơn đá, chuyện kiệu Mẹ có bài truyền thống dâng hoa và rước kiệu kính Đức Mẹ.
Nhà nào định đặt Mẹ Mân Côi ngoài sân thì đọc thêm bài cách chọn tượng Đức Mẹ Mân Côi đặt ngoài trời.
Câu hỏi thường gặp
Lễ Đức Mẹ Mân Côi là ngày nào?
Ngày 7 tháng 10 hằng năm. Cả tháng Mười cũng được gọi là tháng Mân Côi.
Tượng Đức Mẹ Mân Côi khác tượng Mẹ bế Chúa thường ở điểm nào?
Điểm khác rõ nhất là chuỗi tràng hạt trên tay Mẹ hoặc tay Chúa Hài Đồng. Bộ tượng đầy đủ còn có Thánh Đa Minh và Thánh Catarina Siena quỳ hai bên.
Có nên treo tràng hạt thật lên tượng không?
Trong nhà thì nên, nhìn rất ấm cúng và thay được. Ngoài trời thì nên tạc liền vì chuỗi thật dễ rơi, dễ hỏng.
Đặt bộ ba tượng Mân Côi cho giáo xứ cần lưu ý gì?
Tính tỷ lệ giữa Mẹ và hai thánh quỳ, làm bệ riêng cho Mẹ cao hơn, và chọn đá trắng cho bền. Xưởng sẽ gửi bản phác thảo bố cục để cha xứ duyệt trước.
Chúc anh chị một tháng Mân Côi sốt sắng, tối nào cả nhà cũng lần được một chuỗi bên tượng Mẹ. Cần mẫu tượng Đức Mẹ Mân Côi đơn hay bộ ba tượng cho giáo xứ, anh chị liên hệ Xưởng tượng Công Giáo Beconi qua hotline/Zalo trên website catholicvn.com hoặc nhắn tin fanpage Beconi để được tư vấn và báo giá.
